Bilimsel ahlak (1)

14.05.2014         tsavas@comu.edu.tr



Geçtiğimiz hafta sonu “uluslar arası bilimsel makale yazma” konusunda EĞİTİM-SEN’in bir eğitim çalışması yapıldı. Öncelikle, eğitici olarak katıldığım bu toplantıdan çok keyif aldığımı söylemek isterim. Her ne kadar toplantıda eğitici olarak bulunsam da ben de yeni şeyler öğrendim.
“Öğrenmenin yaşı, eğitimi, kariyeri, yok”
Elbette eğitim çalışması sırasında bilimsel etik konusu da gündeme geldi. Uzunca bir süredir verdiğim, “Tarımda Bilimsel Araştırma Kavramı” isimli yüksek lisans dersimde bu konuya da değiniyorum.
Bilimde ahlak konusunu iki başlık halinde işliyorum. Bunlardan birisi bilimsel üretim sürecinde ahlak, yani bilimsel çalışmayı yaparken yalnızca bilimsel ölçütleri kullanma ve samimi olma…
Aslında insan olmanın gereğine ilişkin altyapınız güçlüyse, kendinizi Homo sapiens’in ego, her şeye hâkim olma, kendine yontma gibi dürtülerinden kurtarabiliyorsanız bilimde de ahlaklı davranırsınız.
Bilimsel bilgi üretimi sürecinde “ahlaksızlıklar” nelerdir?
En sık rastlanan ahlaksızlık aşırma (intihal, eser hırsızlığı); başkasının yayınını çalma, başkasının yayınından bazı bölümleri çalma ya da başkasının projesini kopyalayıp kendi projesi gibi sunma. Fikir hırsızlığı da aynı şekilde… Bu durumlar o denli etkilemiş ki beni sohbetlerimde kendi düşüncelerim dahi olsa daha önce başkalarından duyduklarımı dahi atıfla söyler hale geldim.
İntihal konusunda öyle olaylarla karşılaşıyorum ki öğrencilerimin ilerde bu duruma düşmemeleri için özel gayret gösteriyorum. Deyim yerindeyse öğrencilerimin kolaycılığına yönelik intihal avcılığına soyundum. Doğruyu öğrenmeleri gerekiyor.
Bu arada bir anımı anlatmadan geçemeyeceğim. Hep anlatıyorum, atıf yapmak demek aynısını alıp yazmak demek değildir, diye. Atıf yapmanın anlamı orada kendi tümcelerinizle anlattıklarınızın atıf yaptığınız esere dayanıyor olması. Zorunlu olmadıkça atıf yapılan eserden doğrudan alıntı yapılmaz. Belki tanımlarda, ya da orada yazılan ile ilgili yorum yapacaksınız o zaman doğrudan aldınız. Onu da tırnak içinde göstermek zorundasınız. Ben böyle anlattım öğrencilerime. Sonra bir lisans tezi geldi elime, çocuk sayfanın başına tırnak koymuş bir de sonuna, ikinci sayfayı açtım başında ve sonunda tırnak, üçüncü sayfayı açtım yine sayfa tırnak içinde… Ne yazık ki kolaycılık, başka bir şey değil.
Bilimsel üretim süresinde başka ne tür ahlaksızlıklar var, örneğin deney veya deneme yapmadan rakam üretme, deney veya denemeden elde edilen rakamların maniple edilmesi, verilerin toplanmasında sistemli davranmama, yöntem hatalarını örtme gibi…
Yayınlarda da doğrudan intihal olmasa dahi bazı diğer sorunlar da olabiliyor. Aynı deney veya deneme bulgularında hiçbir değişiklik öngörmeden birden fazla dergide yayınlatma en sıklıkla karşılaşılan ahlaksızlıklardan. Buna çoklu yayın da deniyor. Diğer bir konu dilimleme, yani aynı deney veya deneme bulgularını, bir bütün oluşturmalarına rağmen bölerek farklı yerlerde yayınlama…
Devamı var…

1315

Yorumlar

Avatar Seçiniz
 
Adınızı giriniz
Yorumunuz
(max 500 harf)

Yorum yazma kurallarını okudum ve kabul ediyorum
 

Yazarın daha önceki yazıları

© 1998 - 2015 Çanakkale Olay
Tüm hakları saklıdır.


E-mail adresiniz ile abone olun