Böbrek taşları idrar içinde bulunan bazı minerallerin ve tuzların zamanla kristalleşmesi sonucu oluşur. Bu kristaller bir araya gelerek küçük kum tanecikleri şeklinde başlayabilir ve zamanla daha büyük taşlara dönüşebilir. Böbrekte oluşan taşlar bazen uzun süre belirti vermeyebilir. Ancak taş idrar kanalına hareket ettiğinde oldukça şiddetli ağrılar ortaya çıkabilir. Bu durumda hastalar çoğu zaman acil olarak sağlık kuruluşlarına başvurur.
Günümüzde böbrek taşı tedavisi için pek çok modern yöntem bulunmaktadır. Taşın boyutu, bulunduğu yer ve hastanın genel sağlık durumu tedavi planını belirleyen en önemli faktörlerdir. Bazı taşlar ilaç ve sıvı tedavisi ile düşebilirken, bazı durumlarda böbrek taşı ameliyatı seçenekleri gündeme gelebilir.
Böbrek taşı, böbrek içinde veya idrar yollarında oluşan sert mineral birikimleridir. Normalde idrar içinde çözünmüş halde bulunan bazı maddeler, çeşitli nedenlerle kristalleşerek taş oluşturabilir. Bu taşlar başlangıçta oldukça küçük olabilir. Ancak zamanla büyüyerek idrar yollarını tıkayabilir veya şiddetli ağrıya neden olabilir.
Böbrek taşı hastalığı hem kadınlarda hem erkeklerde görülebilir. Ancak erkeklerde biraz daha sık rastlanır. Genellikle 20 ile 50 yaş arasındaki kişilerde daha yaygındır. Bununla birlikte genetik yatkınlık, beslenme alışkanlıkları, yetersiz su tüketimi ve bazı metabolik hastalıklar taş oluşum riskini artırabilir.
Böbrek taşlarının boyutu birkaç milimetreden birkaç santimetreye kadar değişebilir. Küçük taşlar çoğu zaman idrar yoluyla kendiliğinden düşebilir. Ancak daha büyük taşlar idrar yolunu tıkayarak ciddi ağrı ve enfeksiyon riskine yol açabilir.
Böbrek taşı her zaman belirti vermeyebilir. Özellikle böbreğin içinde duran küçük taşlar uzun süre fark edilmeyebilir. Ancak taş idrar kanalına hareket ettiğinde belirtiler ortaya çıkmaya başlar. En sık görülen belirti ani başlayan şiddetli ağrıdır.
Böbrek taşı hastalarının en sık yaşadığı şikayetlerden biri yan ağrısıdır. Bu ağrı genellikle bel bölgesinde başlar ve kasığa doğru yayılabilir. Ağrı çoğu zaman dalgalar halinde gelir ve oldukça şiddetli olabilir. Hastalar bu ağrıyı dayanılmaz olarak tarif edebilir.
Bu durum çoğu zaman taşın idrar kanalında ilerlemeye çalışması sonucu ortaya çıkar. Kanal dar olduğu için taşın hareketi ağrıya neden olur. Böyle durumlarda hastalar genellikle acil servise başvurur.
Böbrek taşı idrar yollarında ilerlerken kanal duvarını tahriş edebilir. Bu durum idrarda kan görülmesine neden olabilir. Bazı hastalarda idrar rengi pembe veya kırmızıya yakın olabilir. Bazı durumlarda ise kan sadece mikroskop altında görülebilir.
İdrarda kan görülmesi böbrek taşı dışında başka hastalıkların da belirtisi olabileceği için mutlaka değerlendirilmelidir.
Şiddetli böbrek taşı ağrısı çoğu zaman bulantı ve kusma ile birlikte görülebilir. Ağrı çok yoğun olduğunda hastalar yemek yiyemez veya sıvı tüketmekte zorlanabilir. Bu durum özellikle büyük taşlarda daha sık görülür.
Bazı hastalarda ateş, idrar yaparken yanma veya sık idrara çıkma gibi belirtiler de görülebilir. Bu durum idrar yolu enfeksiyonunun eşlik ettiğini gösterebilir ve acil tedavi gerektirebilir.
Bu nedenle böbrek taşı belirtileri yaşayan kişilerin zaman kaybetmeden bir üroloji uzmanına başvurması önemlidir. Özellikle tekrarlayan taş hastalığı olan kişilerde düzenli takip yapılması gerekir.
Böbrek taşlarının oluşumunda birçok faktör rol oynar. Bunların başında yetersiz su tüketimi gelir. Gün içinde yeterli miktarda su içmeyen kişilerde idrar daha yoğun hale gelir ve minerallerin kristalleşme riski artar.
Bunun dışında bazı beslenme alışkanlıkları da taş oluşumunu etkileyebilir. Aşırı tuz tüketimi, yüksek proteinli beslenme, fazla oksalat içeren gıdalar ve bazı metabolik hastalıklar taş oluşum riskini artırabilir. Ayrıca ailesinde böbrek taşı olan kişilerde bu hastalık daha sık görülebilir.
Bazı hastalarda taş oluşumu tamamen metabolik nedenlere bağlı olabilir. Bu nedenle özellikle tekrarlayan taş hastalarında ayrıntılı inceleme yapılması önemlidir. Böylece hem taş tedavisi yapılabilir hem de yeni taş oluşumunun önüne geçmek için gerekli önlemler alınabilir.
Böbrek taşı hastalığında doğru tedavi planı için öncelikle taşın yerinin, boyutunun ve idrar yollarında oluşturduğu etkinin doğru şekilde belirlenmesi gerekir. Bu nedenle böbrek taşı şüphesi olan hastalarda bazı görüntüleme yöntemlerinden yararlanılır.
En sık kullanılan yöntemler şunlardır:
Ultrasonografi
Bilgisayarlı tomografi
Direkt üriner sistem grafisi
İdrar ve kan tahlilleri
Ultrasonografi özellikle ilk değerlendirmede sık kullanılan bir yöntemdir. Ancak küçük taşların veya üreter taşlarının görülmesi bazen zor olabilir. Bu nedenle günümüzde böbrek taşı teşhisinde en güvenilir yöntemlerden biri bilgisayarlı tomografidir.
Tomografi sayesinde taşın tam yeri, büyüklüğü ve idrar yollarında oluşturduğu tıkanıklık net şekilde görülebilir. Bu bilgiler tedavi planını belirlemede oldukça önemlidir.
Böbrek taşının tedavisi birçok faktöre bağlı olarak değişir. Taşın boyutu, bulunduğu yer, hastanın ağrı durumu ve idrar yollarında oluşturduğu tıkanıklık tedavi kararını etkiler.
Küçük taşların bir kısmı kendiliğinden düşebilir. Bu durumda hastaya genellikle şu öneriler yapılır:
Bol su tüketimi
Ağrı kesici ilaçlar
Taş düşürmeye yardımcı bazı ilaçlar
Fiziksel hareket
Ancak taşın boyutu büyüdükçe kendiliğinden düşme ihtimali azalır. Özellikle 6-7 mm üzerindeki taşlarda çoğu zaman girişimsel tedaviler gerekebilir.
Bu noktada modern ürolojide birçok farklı yöntem uygulanabilmektedir.
ESWL yani şok dalga ile taş kırma yöntemi, böbrek taşlarının tedavisinde uzun yıllardır kullanılan bir yöntemdir. Bu yöntemde vücut dışından gönderilen şok dalgaları ile taş küçük parçalara ayrılır.
Parçalanan taşlar daha sonra idrar yoluyla vücuttan atılabilir. Özellikle küçük ve orta boy taşlarda etkili bir yöntem olabilir.
Ancak her taş için uygun değildir. Taşın yeri, sertliği ve büyüklüğü bu yöntemin başarısını etkileyebilir.
RIRS (Retrograd İntrarenal Cerrahi) son yıllarda böbrek taşı tedavisinde oldukça yaygın kullanılan modern bir yöntemdir. Bu yöntemde idrar yolundan girilerek böbreğe ulaşılan ince bir kamera sistemi kullanılır.
Taş lazer yardımıyla küçük parçalara ayrılır ve vücuttan uzaklaştırılır. RIRS yöntemi genellikle kapalı ameliyat olarak bilinir ve hastalar çoğu zaman kısa sürede günlük yaşamına dönebilir.
Büyük taşlarda veya böbreğin tamamını dolduran taşlarda perkütan nefrolitotomi adı verilen yöntem uygulanabilir. Bu yöntemde sırt bölgesinden küçük bir kesi yapılarak böbreğe ulaşılır ve taş özel aletlerle çıkarılır.
Bu yöntem özellikle büyük ve kompleks taşlarda oldukça etkili bir tedavi seçeneğidir.
Her böbrek taşı ameliyat gerektirmez. Ancak bazı durumlarda cerrahi tedavi kaçınılmaz hale gelir. Özellikle aşağıdaki durumlarda böbrek taşı ameliyatı gerekli olabilir:
Taşın kendiliğinden düşmeyecek kadar büyük olması
Şiddetli ve sürekli ağrıya neden olması
İdrar yollarında tıkanıklık oluşturması
Böbrek fonksiyonlarını etkilemesi
Enfeksiyona yol açması
Bu durumlarda uygun cerrahi yöntem seçilerek taş vücuttan uzaklaştırılabilir.
Böbrek taşı düşüren veya taş tedavisi gören birçok hastanın en çok merak ettiği konulardan biri taşın tekrar oluşup oluşmayacağıdır. Ne yazık ki böbrek taşı hastalığı tekrar edebilen bir durumdur. Özellikle taş oluşumuna yatkın metabolik nedenler varsa, yaşam tarzı ve beslenme alışkanlıkları değiştirilmezse yeni taşlar oluşabilir.
Bu nedenle taş tedavisinden sonra yalnızca mevcut taşın ortadan kaldırılması yeterli değildir. Aynı zamanda taş oluşumuna yol açabilecek faktörlerin de kontrol altına alınması gerekir. Taş hastalığı olan kişilere genellikle şu öneriler yapılır:
Günlük su tüketimini artırmak
Aşırı tuz tüketiminden kaçınmak
Dengeli protein tüketmek
Düzenli egzersiz yapmak
Doktorun önerdiği kontrol programına uymak
Bazı hastalarda taşın yapısına göre özel diyet önerileri de yapılabilir. Özellikle sık taş oluşumu yaşayan kişilerde metabolik değerlendirme yapılması önemlidir.
Tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da bazı yaşam alışkanlıkları taş oluşma riskini önemli ölçüde azaltabilir. Bunların başında yeterli miktarda su içmek gelir. Gün içinde yeterli sıvı tüketmek idrarın daha seyreltilmiş olmasını sağlar ve kristal oluşum riskini azaltır.
Bunun yanında dengeli beslenme de önemlidir. Aşırı tuz tüketimi, yüksek proteinli beslenme ve bazı gıdaların aşırı tüketimi taş oluşumuna katkıda bulunabilir. Bu nedenle kişiye özel diyet önerileri taş oluşumunun önlenmesinde önemli rol oynar.
Ayrıca düzenli sağlık kontrolleri de ihmal edilmemelidir. Özellikle daha önce böbrek taşı düşüren kişilerde belirli aralıklarla kontrol yapılması yeni taşların erken dönemde tespit edilmesini sağlayabilir.
Günümüzde internet üzerinden sağlık araştırması yapmak oldukça yaygın hale gelmiştir. Özellikle ağrı gibi ani ortaya çıkan belirtiler yaşayan kişiler kısa sürede bilgi edinmek için internet aramalarına yönelmektedir.
Bu nedenle “böbrek taşı tedavisi izmir” veya “böbrek taşı ameliyatı izmir” gibi kelimeler ile internet araması yaparak bize ulaşan hastalarımızın büyük bir kısmı, genellikle ani başlayan yan ağrısı, idrarda kan görülmesi veya daha önce böbrek taşı düşürme öyküsü nedeniyle değerlendirme için başvurmaktadır.
Bu tür şikayetlerde doğru teşhis ve uygun tedavi planı oldukça önemlidir. Çünkü her böbrek taşı aynı şekilde tedavi edilmez. Taşın boyutu, yeri ve hastanın genel sağlık durumu dikkate alınarak en uygun yöntem belirlenir.
Prof. Dr. Emre Tüzel, üroloji alanında uzun yıllardır çalışan ve özellikle ürolojik cerrahi, taş hastalıkları, prostat hastalıkları ve erkek sağlığı alanlarında deneyime sahip bir hekimdir. Tıp eğitimini tamamladıktan sonra üroloji alanında uzmanlaşmış ve akademik kariyerine devam ederek profesör unvanını almıştır.
Mesleki yaşamı boyunca hem klinik çalışmalar hem de akademik araştırmalar yürütmüş, ulusal ve uluslararası bilimsel yayınlarda yer almıştır. Üroloji alanındaki gelişmeleri yakından takip ederek hastalarına güncel tanı ve tedavi yöntemlerini sunmayı amaçlamaktadır.
Ürolojik hastalıkların tanı ve tedavisinde hasta odaklı yaklaşımı benimseyen Prof. Dr. Emre Tüzel, özellikle böbrek taşı hastalığı, prostat hastalıkları, erkek üreme sağlığı ve idrar yolu hastalıkları konusunda değerlendirme ve tedavi hizmeti sunmaktadır.
Böbrek taşı şikayetleri yaşayan veya taş hastalığı konusunda değerlendirme almak isteyen hastalar, gerekli muayene ve tetkikler sonrasında kendileri için en uygun tedavi seçenekleri hakkında ayrıntılı bilgi edinebilirler.
(BÜLTEN)
İsmetpaşa Mah. Demircioğlu Cad.
No:103 Merkez / Çanakkale
+90 286 212 91 91, +90 286 212 91 92
+90 533 022 68 98
