BİR YERDE YAŞAMAKLA ORADA YAŞLANMAK AYNI ŞEY Mİ?

Hayata ve kendine dair arayışta olan tüm okurlara yeniden içten merhaba.

Hiç yaşadığınız yere bir yabancının gözünden bakmayı düşündünüz mü? Sabah uyandığınızda gördüğünüz manzaraya, her gün geçtiğiniz sokağa, alışveriş yaptığınız dükkâna, yolunuzun kesiştiği insanlara… Belki de uzun zamandır orada yaşadığımız için artık fark etmediğimiz pek çok ayrıntı vardır. Oysa bir yeri bizim için anlamlı kılan şeyler bazen en sıradan görünen ayrıntıların içinde saklı olabilir.

Bir yeri sevmek için çok fazla sebebimiz olabilir. Çocukluğumuzun geçtiği sokaklar, tanıdık yüzler, kapısını çalabileceğimiz bir komşu, sevdiğimiz bir manzara… Bazen de bütün bunların ötesinde, orada kendimiz gibi hissedebilmek yeterlidir. Peki, bir yere ait hissetmekle orada hayatımızın her dönemini sürdürebilmek aynı şey midir?

Bu soruyu biraz da yaşlanma üzerinden düşünelim. Çünkü yaşadığımız yerle kurduğumuz ilişki, zaman içinde bizimle birlikte değişebilir. Bugün bize sıradan gelen bazı ayrıntılar, ilerleyen yıllarda hayatımızın önemli parçaları haline gelebilir. Her gün kullandığımız merdivenler, alışveriş yaptığımız dükkâna giden yol ya da bir sağlık kuruluşuna ulaşabilmek… Şimdiye kadar üzerinde pek durmadığımız bu ayrıntılar, zamanla gündelik yaşamımızı nasıl sürdürebildiğimizi etkileyebilir. Bununla birlikte yaşlanırken yalnızca ihtiyaçlarımız değil, beklentilerimiz, önceliklerimiz ve yaşadığımız çevreden aldığımız keyif de farklılaşabilir. Bir zamanlar hareketli bir şehir yaşamını tercih ederken ilerleyen yıllarda daha sakin bir çevreyi özleyebiliriz. Ya da bugün huzur verici bulduğumuz sakin bir yaşamın, zamanla sosyal ilişkilere ve etkinliklere katılma isteğimizi sınırladığını hissedebiliriz. Yani yaşadığımız yer aynı kalsa bile onunla kurduğumuz ilişki, bizimle birlikte değişebilir.

Burada aklıma başka bir soru geliyor: Yaşadığımız yeri mi hayatımıza göre seçiyoruz, yoksa zamanla hayatımızı yaşadığımız yere göre mi şekillendiriyoruz? Belki de bu sorunun izini şehir ve kırsal yaşam üzerinde düşünürken sürebiliriz. Şehirde yaşamak bize sağlık hizmetlerine, ulaşıma, alışverişe ve sosyal etkinliklere daha kolay erişme imkânı sunabilir. Fakat bütün bu olanakların yakınında olmak, kendimizi bir yere ait hissetmemize ya da çevremizdeki insanlarla bağ kurmamıza her zaman yetmeyebilir. Kalabalık bir caddede yürürken kaç kişiyle gerçekten karşılaşıyoruz? Aynı apartmanda yıllarca yaşadığımız komşularımızı ne kadar tanıyoruz?

Kırsal yaşamda ise tanıdık ilişkiler, doğayla iç içe olmak ve daha sakin bir gündelik yaşam öne çıkabilir. Ancak sağlık hizmetlerine ulaşmak, gündelik ihtiyaçları karşılamak ya da sosyal etkinliklere katılmak farklı güçlükler de yaratabilir. Üstelik köyde yaşamak herkes için aynı anlama gelmediği gibi, şehirde yaşamak da herkesin aynı imkanlara sahip olduğu anlamına gelmeyebilir. Belki de bir çevrenin sunduğu olanaklardan söz ederken, bunların orada yaşayan insanların hayatında nasıl bir karşılık bulduğunu da düşünmek gerekebilir. Çünkü aynı yerde yaşayan insanlar, aynı çevreyi farklı şekillerde deneyimleyebilir.

Belki de bütün bunlar bizi biraz daha üzerinde durmamız gereken noktaya götürecektir. Bir yerde yaşamak, orada hayatımızı sürdürüyor olmak anlamına gelebilir. Ancak orada kendi istediğimiz gibi bir hayat sürebiliyor muyuz? Örneğin yıllardır aynı evde yaşayan bir insanı düşünelim. Evi hâlâ aynı yerde, mahallesi tanıdık, komşuları belki hâlâ yakınında. Fakat artık tek başına dışarı çıkamıyor, eskiden uğradığı yerlere gidemiyor ya da katılmaktan hoşlandığı etkinliklere ulaşamıyor olabilir. Adresi değişmemiştir ama yaşadığı çevreyle kurduğu ilişki değişmiştir. Aynı yerde yaşamaya devam etmek, aynı hayatı yaşamaya devam etmek anlamına gelir mi?

Bir de yaşadığımız yerle kurduğumuz duygusal bağ var. Bazen bir sokağı bizim için anlamlı kılan, yıllar önce orada yaşadığımız bir anı; bazen de her sabah selamlaştığımız bir esnafın varlığı olabiliyor. Bu nedenle yıllardır yaşadığımız bir yerden ayrılmak, belki de yalnızca adres değiştirmekten çok daha fazlasını ifade edebilir. Tanıdığımız insanlardan, alışkanlıklarımızdan ve kendimize ait hissettiğimiz bir parçamızdan uzaklaşmış hissetmek de söz konusu olabilir. Bir yerde kalmak istememizin ardında, orada kurduğumuz hayatın izleri de bulunabilir.

Peki, bütün bunları düşündüğümüzde bir yerde yaşamakla orada yaşlanmak arasındaki fark nerede başlıyor? Belki de bir yerde yaşlanabilmek, yalnızca yılların aynı yerde geçmesiyle açıklanamaz. Zaman içinde değişen ihtiyaçlarımızla birlikte orada yaşamaya devam edebilmek, ilişkilerimizi koruyabilmek, alışkanlıklarımızı sürdürebilmek ve kendimiz için anlamlı bulduğumuz hayata yer açabilmek de bu deneyimin bir parçası olabilir. Çünkü bir yere ait olmak, yalnızca geçmişimizin orada olması değil, geleceğimiz için de orada bir yer bulmak olabilir.

Bu yazının önerisi

Nomadland (2020): Ekonomik koşullar nedeniyle yaşadığı yerden ayrılarak karavanıyla yollara düşen Fern’ün hikâyesini anlatan film, onun yol boyunca karşılaştığı insanlara, kurduğu ilişkilere ve yeni yaşamına eşlik ediyor. Ev, aidiyet ve bir yere bağlı olmanın farklı anlamlarını keşfetmek isteyenler için izlemeye değer bir film.